İLK KUBBE

İLK KUBBE

Üç boyutlu kemer de diyebileceğimiz kubbe,

Romalılar tarafından bulunmadan önce, binaların

çatıları düz, odalar da dörtgen şeklindeydi.

Bu nedenle kubbeler, binaların değişik

görünümler almasını sağlamakla kalmadı, aynı

zamanda geniş kullanımlı mekânlar yaratılmasına

da olanak verdi.

M.S. 124 ve 128 yılları arasında İmparator

Hadrianus tarafından yaptırılan Pantheon

Tapınağı'nın kubbesi, Romalılar zamanında

yapılan kubbelerin en büyüğü ve en görkemlisidir.

Yaklaşık 47 metre çapında olan

kubbe, 25 metre yüksekliğinde ve 7 metre kalınlığında

bir duvarın üzerinde durur.

Kemerler gibi, kubbeler de ahşap bir kalıpiskele

üzerine inşa edilir. Yapım tamamlandıktan

sonra bu ahşap kalıp sökülür. Bizanslılar,

kubbe yapımcılığında ileri bir adım daha attılar

ve kare şeklinde bir mekânın üzerini kubbeyle

kapatmayı başardılar. M.S. 537'de yapılan

Ayasofya, bunun en görkemli örneğidir.

1300'lü yılların sonlarında, Orta Asya'da, Semerkand

yöresinde, İslam şaheseri olan kubbeler

yükselmeye başladı. Rönesans'la birlikte,

kubbe yapımcılığı bir kez daha Avrupa'

nın tekeline geçti ve yeni başyapıtlar, Avrupa'nın

çeşitli yerlerim süsledi. Osmanlıların da

kubbe mimarisine büyük katkıları oldu. Modern

geometrik kubbelerin yapımı ise 1948 yılından

itibaren Amerikalı mimar Buckminster

Fuller'ın öncülüğünde gerçekleşti.

gisinin Ağustos 1889 sayısında, bu fırınla ilgili

bir haber yayınlandı. Söz konusu habere

göre, bu ilk elektrikli fırın, her türlü pişirme

ve kızartma işlemlerini, mükemmel bir biçimde

yapıyordu. Hotel Bernina, kendisi için gerekli

olan elektrik akımını yakındaki bir çağlayanın

yardımıyla çalışan dinamodan elde ediyordu.

Çağlayan, hiç durmadan akmaya devam

ettiğinden, elde edilen elektrikten gündüz

yararlanılamıyor ve güçlü bir enerji kaynağı

bir anlamda boşa gidiyordu. Bunu gözönüne

alan otel yöneticileri, geceleri aydınlanma

amacıyla yararlandıkları elektrikten, gündüzleri

de yemek pişirmeyi düşündüler ve bir

"elektrikli fırın" sipariş ettiler.

Satış amacıyla üretilen ilk elektrikli fırın

ise 1891 yılında, ABD'nin Minnesota eyaletinde,

St. Paul kentinde Carpenter Electric Heating

Manifacturing Co. adlı şirket tarafından

yapıldı. New York'ta yayınlanan "The

Electrical Engineer" adlı dergi, bu fırını şöyle

tanımlıyordu:

"Kızartma bölümü, 45 santimetre uzunluğunda,

35 santimetre yüksekliğinde ve 30

santimetre derinliğinde. İç kısımlar, asbest ve

parlak teneke ile kaplanmış. İçinde iki demir

raf yar. Alt ve üst zeminde bir ısıtıcı bulunuyor.

Böylelikle fırının içinde iki ayrı ısı elde

etmek mümkün. Kapıya konan küçük bir pencere,

içeride kızarmakta olan yemeğin gözlenmesini

sağlıyor. 110 voltla çalışan bu fırın

12-15 dakika içinde 250 derecelik ısıya ulaşabiliyor.

Isı yükseldiğinde akımı kesip, pişirmeye

devam etmek de mümkün."